Aby zrozumieć odporność…

Układ odpornościowy jest jednym z najbardziej złożonych systemów w naszym organizmie. Jeśli uświadomimy sobie, że może on wyprodukować w ciągu minuty ponad milion specyficznych „pocisków” zwanych przeciwciałami, a także rozpoznać i rozbroić ponad miliard równych ciał obcych (zwanych antygenami) to zrozumiałym stanie się dla nas wszystkich fakt, że taktyka wzmacniania układu odpornościowego ma jednak głęboki sens. Siła lub słabość układu odpornościowego każdego z nas jest inna, co świadczy dobitnie o naszej biologicznej niepowtarzalności.

Do narządów i tkanek systemu obronnego naszego organizmu zalicza się m.in. węzły chłonne i naczynia limfatyczne, śledziona, szpik kostny, grasica oraz migdałki. Działające w nim komórki oraz wydzieliny to wyspecjalizowane komórki krwi o nazwie limfocyty T i B, substancja chemiczna o nazwie interferon, produkowana przez limfocyty T, związki zwane przeciwciałami produkowane przez limfocyty B oraz komórki mające za zadanie oczyszczanie – monofagi i monocyty.

Jak działa sprawny system odpornościowy, czyli krótka powtórka z lekcji biologii.

Sprawny system obrony naszego organizmu szybko rozpoznaje niepożądane mikroorganizmy oraz wynaturzone i potencjalnie rakowate komórki i niszcząc je zapobiega rozwojowi choroby. Osłabiony organizm nie potrafi się bronić, co znacznie umożliwia rozwój chorób.

Głównymi żołnierzami odpornościowymi są leukocyty, czyli białe krwinki. Ich produkcja w naszym organizmie wynosi 2000/sekundę. Występują one zarówno w limfie jak i we krwi. Wyróżnia się trzy rodzaje białych krwinek:

  1. Limfocyty – zwalczające nieproszonych gości, poprzez szybki podział. Ich ilość jest zależna od poziomu witaminy C w organizmie. Limfocyty NK (natural killers – naturalni zabójcy) wyszukują i niszczą komórki nowotworowe.
  2. Granulocyty – połykające obce bakterie.
  3. Monocyty – czyszczące naszą krew poprzez pożeranie „śmieci” oraz ciał obcych.

Co zaburza pracę układu odpornościowego?

Niestety, nieprawidłowy sposób odżywiania zaliczany jest do najczęstszych przyczyn zaburzeń w funkcjonowaniu układu odpornościowego, które ujawniają się już przy niewielkim spadku spożycia konkretnego składnika odżywczego np. cynk, witamina B6. To jak znacząco niedobór wpływa na obronność organizmu, zależy od nasilenia niedoboru oraz wieku. Uważa się, że osoby zarówno w młodym jak i w starszym wielu są szczególnie narażone na spadek odporności, ale warto tu zaznaczyć ze spadek ten wynika bardziej z trybu życia i diety niż z wieku.

Wadliwy sposób odżywiania ma dość istotny wpływ na wszystkie procesy obronne organizmu, ponieważ zmienia się budowa, wielkość i skład narządów układów, spada również liczba oraz sprawność białych krwinek. Zmianie ulega także skład produkowanych przez nie substancji. Tak jak już wspomniano, zmniejszone spożycie jednej lub kilka witamin czy składników mineralnych przy ogólnie prawidłowym sposobie odżywiania, powoduje spadek sprawności mechanizmów obronnych organizmu i prowadzi w późniejszym etapie do szeregu chorób z tym związanych.

Czy istnieje zatem pojęcie „diety odpornościowej”?

Dieta mająca na celu wzmocnić układ odpornościowy zasadniczo nie różni się od diety ogólnie przyjętej za prawidłową. Podczas stanu chorobowego nasz układ odpornościowy intensywnie tworzy komórki, także niezbędnym staje się dostarczenie jemu większej ilości pełnowartościowego białka. Doskonałym źródłem takiego białka obok mięsa oraz ryb, są napoje mleczne fermentowane (kefir, maślanka, jogurt, mleko acidofilne), które oprócz odpowiedniej ilości aminokwasów zawierają w swoim składzie żywe kultury bakterii, budujące odporność poprzez stymulowanie wzrostu prawidłowej flory jelitowej. Warto jednak podkreślić, że zbyt dużą ilość białka dostarczana z dietą może przyczynić się do spadku odporności, ponieważ wraz ze wzrostem białka w diecie wzrasta w ustroju zużycie witaminy B6 odpowiedzialnej za produkcję przeciwciał i odpowiednie funkcjonowanie limfocytów T.

Dieta obfitująca w tłuszcze nasycone i tłuszcze trans (uwodornione obecne w margarynach i wyrobach cukierniczych) ma również działanie osłabiające układ odpornościowy, ponadto jak udowodniono w wielu badaniach naukowych, nadmiar tłuszczu nasyconego prowadzi do zatykania naczyń chłonnych. Z kolei pozytywny wpływ na system obrony mają kwasy tłuszczowe nienasycone obecne w wytłaczanych na zimno olejach, orzechach i w tłuszczu ryb morskich i oceanicznych.

Obecny w wątrobie niektórych gatunków rekinów oraz w nasionach amarantusa, oliwkach i niektórych plamach związek o nazwie – skwalen, pomaga w produkcji przeciwciał i zwiększa dotlenienie wewnątrzkomórkowe. Skwalenowi przypisuje się również działanie przeciwnowotworowe. W badaniach przeprowadzonych przez Brohulta udowodniono, że u chorych na raka szyjki macicy, w których w diecie występowały większe ilości skwalenu, doszło do poprawy stanu klinicznego ocenianego stopniem zaawansowania nowotworu.

Siła naszego układu odpornościowego jest w przeważającej mierze zależna od spożycia witamin oraz składników mineralnych. Niskie spożycie witaminy A (w tym także beta – karoten), B1, B2, B6, B12, kwasu foliowego, a także witaminy C i E znacznie upośledza działanie układu. Podobne skutki wywołuje niedobór, selenu, magnezu, cynku i żelaza. Warto podkreślić ze żaden z wymienionych składników nie spełnia swoich funkcji samodzielnie, dlatego zamiast spożywać preparaty z jedną witaminą lub składnikiem mineralnym warto zbilansować odpowiednio dietę zwiększając możliwość wykorzystania wyżej wymienionych składników odżywczych przez organizm w sposób maksymalny. Wiadomym bowiem jest, że połączenie tych składników nawet w średnich ilościach ma bardzo korzystny wpływ na układ odpornościowy.

Optymalny sposób odżywiania dla utrzymania sprawności układu odpornościowego obejmować powinien odpowiednie zestawienie białka, tłuszczu roślinnego pozyskanego z nasion i orzechów, węglowodanów złożonych oraz zwiększonej ilości warzyw i owoców, o czym będę pisał w kolejnych artykułach.

Skomentuj