Dlaczego pokrzywa jest super?

Pokrzywa znana była już w starożytności i wspominana przez Hipokratesa, Dioskorydesa oraz Pliniusza. Używano jej wówczas jako leku gojącego i hamującego krwawienia, a także jako warzywa. Od XII wieku była głównie roślina przemysłową- włókienniczą. Słowienie od najdawniejszych czasów przypisywali pokrzywie właściwości magiczne. W przeddzień św. Jana zabezpieczano się przed demonami, zawieszając ją u wejścia od chat lub na bramach. Na polach wiechy tej rośliny chroniły zasiewy od uroków. Przed nadejściem burzy palono pokrzywę wierząc, iż dym jej rozpędzi chmury i ustrzeże od piorunów. Także tkaniny sporządzone z jej włókien miały odstraszać demony. Włókno pokrzywowe było bowiem w dawnych wiekach powszechnie u nas znane. W XVII wieku najwięcej tkanin wyrabiano właśnie z tej rośliny. Portem wyparły ją bawełna i jedwab (D. Tyszyńska- Kownacka i in).

Syreniusz wspomina, iż była to roślina pomocna na wiele dolegliwości. Liście warzone w winie „leczyły i czyściły żołądek, kruczenie w kiszkach i wywrotności w żywocie rozpędzały, zaś pokrzywy młode ze ślimakami gotowane żołądek zmiękczały”. Nasiona warzone z winem pito przy zatruciu grzybami, rtęcią, przy ukąszeniach gadów i zatruciach szalejem. Na podagrę sporządzano maść z sadła niedźwiedziego utartego z liśćmi i nasionami pokrzywy. Również utarte liście wkładane do nosa miały hamować krwawienia. Natomiast zołzy, wrzody i członki rozbite” stosowano obmywania wodnym naparem z liści. Stare kalendarze radziły: „aby się nie zmordować w tańcu i chodzeniu dalekim, włożyć w obuwie pod same podeszwy pokrzywowego liścia”. Używano też pokrzywy przeciwko świerzbowi, zalecając ją wczesną wiosną przed pierwszymi grzmotami (D. Tyszyńska- Kownacka i in).

Spotyka się ją prawie na całej kuli ziemskiej, głownie jednak w strefie klimatu umiarkowanego. W Polsce jest to pospolity chwast ruderalny. Rośnie głownie w miejscach zacienionych, na stanowiskach bogatych w próchnicę i związki azotowe, w stosunkowo wilgotnych ogrodach, przy płotach i zabudowaniach, w zaroślach, na pastwiskach i w rowach przydrożnych, a także na śmietniskach i gruzach. Lubi miejsca napromienione, a nawet najlepiej rośnie w miejscach krzyżujących się żył wodnych.

Porą zbioru pokrzywy jest całe lato, od maja do września- w dni pogodne. Rośliny należy ściąć i pozostawić w cieniu, w suchym miejscu. po zwiędnięciu utracą swoje parzące właściwości. Do suszenia rozkładamy surowiec cienką warstwą, w miejscach dobrze przewietrzanych, gdyż łatwo zaparza się i brunatnieje. Po wysuszeniu ziele osmykujemy, odrzucając łodygi.

Właściwości lecznicze

Surowcem jest liść (Folium Urticae) i korzeń (Radix Urticae).

Skład chemiczny

Ziele, korzeń oraz liście pokrzywy wykazują obecność związków biologicznie czynnych. Są to np. alkaloidy aglutynina, kwasy (masłowy, mrówkowy, palmitynowy, pantotenowy, linolowy oraz linolenowy), chlorofil, histamina, flawonoidy, serotonina, sterole, witaminy A, C, E oraz K, antocyjany, fruktoza oraz oligosacharydy. Dodatkowo roślina w swoim składzie zawiera karoten, taniny, witaminę B2, oraz składniki mineralne, takie jak wapń, magnez, żelazo i krzem.

Działanie

Wyciągi z pokrzywy tylko nieznacznie podnoszą dobową ilość wydalanego moczu, ale dzięki hamowaniu resorpcji zwrotnej wyraźnie zwiększają eliminacje chlorków, mocznika i szkodliwych produktów przemiany materii. Z tego powodu pokrzywa jest uważana za środek „czyszczący krew”.

Obserwuje się wyraźne działanie na procesy przemiany materii, na co ma wpływ, z jednej strony, bogaty zestaw witamin, które mogą uzupełniać niewielkie niedobory, występujące zwłaszcza w okresie wiosennym u dzieci, młodzieży i osób wieku podeszłym, z drogiej strony – duża zawartości soli mineralnych, a wśród nich różnych pierwiastków śladowych, które są niezbędnymi składnikami enzymów i hormonów ustrojowych uczestniczących w procesach przemiany materii.

Zarówno liście jak i korzenie pokrzywy obniżają ciśnienie krwi, co wynika częściowo z ich działania moczopędnego, a także z rozkurczowego wpływu na mięśnie naczyń krwionośnych. Sprzyja to lepszemu ukrwieniu, obfitszemu doprowadzeniu tlenu i sprawniejszemu odprowadzeniu metabolitów.

Odwary z pokrzywy maja również działanie przeciwkrwotoczne, zapobiegające drobnym krwawieniom z naczyń krwionośnych w przewodzie pokarmowym, przypisywane są nie tylko witaminie K, występującej w surowcu w dość znacznej ilości, ale również flawonoidom i garbnikom. Pokrzywa zwiększa też poziom hemoglobiny i liczbę czerwonych krwinek, podobnie jak to się obserwuje po preparatach zawierających związki żelaza.

Przetwory z liści pokrzywy pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, mają także nieznaczne działanie żółciopędne. Ułatwiają trawienie, przyswajanie pokarmów i prawidłowy przebieg procesów przemiany materii. Zmniejszają stany zapalne przewodu pokarmowego i przeciwdziałają mało nasilonym biegunkom.

Omawiany surowiec charakteryzuje się dużą wszechstronnością w działaniu leczniczym. Zaobserwowano również, że w pewnych przypadkach jest on w stanie zwiększać laktację.

Szczególne znaczenie ma pobudzający wpływ pokrzywy na czynność wydzielniczą trzustki, fakt tym bardziej godny podkreślenia, iż mało jest ziół o podobnych właściwościach. Pokrzywa obniża nieznacznie poziom cukru we krwi i wykazuje synergizm z innymi surowcami zielarskimi o działaniu przeciwcukrzycowym.

W liściach i korzeniu pokrzywy stwierdzono niedawno istnienie czynników pobudzających wytwarzanie interferonu i antygenów wirusowych, substancji chroniących organizm człowieka przed inwazją wirusów, a pośrednio przed tymi rodzajami nowotworów, które są wywołane wtargnięciem do komórek odpowiednich wirusów onkogennych.
Jak wykazano pektyny w hodowli tkanki stercza, pektyny z korzenia pokrzywy hamują wiązanie epidermalnego czynnika wzrostu (EGF) do receptora EGF. Zaobserwowano także bardzo korzystną interakcję wyciągu z pokrzywy z owocem palmy sabalowej dla przebiegu przerostu stercza. Działanie to polega na hamowaniu reduktazy przez wyciąg z palmy sabalowej i hamowaniu aromatazy przez wyciąg z korzenia pokrzywy, z jednoczesnym działaniem immunomodulacyjnym i hamowaniem czynników wzrostu.

Zastosowanie

Doustnie stosujemy pokrzywy w biegunce, żylakach odbytu (hemoroidy), w bólach mięśniowych i stawowych, w awitaminozach (po porozumieniu się z lekarzem). Zewnętrznie do płukania w stanach zapalnych jamy ustnej, pochwy (upławy), w bólach mięśniowych i stawowych, do okładów w czyraczności (po porozumieniu się z lekarzem). Jako środek ściągający stosuje się w biegunkach różnego pochodzenia, zaburzeniach trawiennych spowodowanych nieżytem jelit, szczególnie nieżytem śluzowo-błoniastym jelit. Pomocniczo w nieznacznych krwawieniach w przewodzie pokarmowym.

Odwary z pokrzywy stosuje się w niektórych zaburzeniach przemiany materii, wynikających z niedoboru pewnych mikroelementów. Można je podawać dawcom krwi, wykazującym okresowo zwiększone zapotrzebowanie na jony żelaza. Razem z innymi surowcami zielarskimi o podobnym działaniu pokrzywę można stosować w początkowym okresie cukrzycy. Przypuszcza się, że wyciągi z liści pokrzywy pobudzają wytwarzanie enzymów trzustkowych.

Korzenie mają niewielkie zastosowanie do wewnątrz, natomiast zewnętrznie przeciw łupieżowi, łojotokowi i wypadaniu włosów (tzw. woda pokrzywowa do włosów- otrzymywana również z liści), oraz do irygacji. Świeże ulistnione pędy pokrzywy służą do biczowania w chorobie reumatycznej i rwie kulszowej.

Formy podania

Odwar z suchych liści: ½ — 1 łyżki liści na szklankę wody, gotować 5 min, pić kilka razy dziennie w małych porcjach.

Zastosowanie w kosmetyce

Wywar oraz nalewki spirytusowe z liści i korzeni pokrzywy stosowane są przy wypadaniu i siwieniu włosów, a także przy łupieżu i łojotoku. W tym celu naciera się wywarem skórę głowy przez klika dni lub myje włosy przed snem. Sporządza się go ze 100 g liści gotowanych w ½ l wody przez 30 minut, a potem zakwasza octem.

Zastosowanie w kuchni

  • Sok ze świeżych liści: 1 kg młodych, wymytych liści pokrzyw przepuścić przez maszynkę, sok odcisnąć, a zmiażdżone liście zalać 1 l przegotowanej wody i ponownie wycisnąć. Płyny połączyć i pasteryzować w butelkach w temperaturze 65—70°C przez 15 min.
  • Z pasteryzowanego soku przygotowuje się różne napoje dla dzieci, np. 4 łyżeczki soku z pokrzywy, 1 szklanka mleka, 2 łyżeczki miodu, ½ szklanki wody. Miód rozpuścić w wodzie, dodać mleka i soku z pokrzyw.
    Koktajl z pokrzyw: sok ze świeżej pokrzywy (160 g) zmieszać z sokiem z marchwi (300 g) i sokiem z cytryny (20 g), silnie ochłodzić (można dodać lodu).
  • Sałatka wiosenna z liści pokrzywy: sparzone wrzącą wodą młode listki pokrzywy miesza się ze szczypiorkiem, zieloną pietruszką lub listkami mlecza, pokrojonym jajkiem na twardo, doprawia śmietaną i przyprawami (sól, sok z cytryny). Można je stosować bez sparzenia, gdyż zwiędnięte, zalane śmietaną, nie mają już właściwości parzących.
  • Pokrzywa — ,,szpinak”: młode liście pokrzywy zalać wrzącą wodą, gotować 2—3 min, odcedzić, następnie posiekać, dodać jajko i usmażyć jak jajecznicę.
  • Miód pokrzywowy: 1 kg świeżych liści przepuścić przez maszynkę, dodać 3 szklanki wody, zagotować i przecedzić przez gazę. Po przecedzeniu dodać 0,5 kg miodu, następnie uzupełnić wodą do objętości 1 l. Rozlać do butelek. Można używać przez cały okres zimowy. Podawać dzieciom, które często zapadają na wirusowe choroby, np. górnych dróg oddechowych, grypę itp.
  • Zielem pokrzywy okłada się tuszki ryb i napycha nią wnętrze jamy brzusznej po wypatroszeniu, aby zachowały w transporcie świeżość i łatwo się nie psuły. W liściach pokrzywy przewozi się raki.

Ciekawostka

  • Pokrzywa jest rośliną nadającą się na paszę i podnoszącą mleczność krów.
  • W niektórych krajach pokrzywa jest rośliną włókiennicza, z której otrzymuje się przędzę, stosowaną do produkcji sieci rybackich, lin, szpagatu oraz grubych tkanin.
  • Jak stwierdzono pokrzywa wywiera dodatni wpływ na sąsiadujące z nią rośliny, zwiększając zawartość w nich olejków eterycznych podnosząc plon (np. u roślin motylkowatych, takich jak fasola).
  • Zielony barwnik chlorofilowy, otrzymywany z pokrzywy, służy do barwienia produktów spożywczych oraz tkanin na kolor żółty i zielony.

Źródło:

  1. Barbara Kuźnicka, Maria Dziak- Zioła i ich stosowanie. Historia i współczesność. PZWL
  2. Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski- Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie; PZWL Warszawa
  3. Z. Błach- Olszewska, A. Długosz, B. Kowal- Gierczak, E. Lamer- Zarawska, J. Niedworak- Fitoterapia i leki roślinne. PZWL Warszawa
  4. Aleksander Ożarowski (red.) – Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PZWL. Warszawa;
  5. Waleria Olechnowicz- Stępień; Eliza Lamer Zarawska- Rośliny lecznicze stosowane u dzieci. Wydanie III. PZWL. Warszawa;
  6. D. Tyszyńska- Kownacka i in. Zioła w polskim domu. Wydawnictwo Watra Warszawa
  7. Beata Cieślowska, Patrycja Cieślowska- Superfoods czyli żywność o wysokiej wartości odżywczej. Wydawnictwo SBM. Warszawa

Skomentuj